Kary za palenie śmieci w piecu

Ustawa o odpadach mówi krótko: odpady przekształca się termicznie wyłącznie w spalarniach i współspalarniach (art. 155). Domowy kocioł, koza i kominek spalarnią nie są. Odpadem jest każda rzecz, której posiadacz się pozbywa albo zamierza pozbyć (art. 3 ust. 1 pkt 6), więc nie tylko worek z kosza, ale też stara szafa, folia po paczce czy wyrwane okno.

Prawo zna kilka wyjątków. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 10 listopada 2015 r. (Dz.U. 2016 poz. 93) pozwala osobie prywatnej wykorzystać jako paliwo na własne potrzeby między innymi opakowania z drewna, czyli czyste palety i skrzynki, trociny i wióry, ale bez odpadów z obróbki płyt wiórowych, oraz drewno, o ile nie jest zanieczyszczone impregnatami i powłokami ochronnymi. Osobny przepis (art. 31 ust. 7 ustawy) dopuszcza spalanie zgromadzonych pozostałości roślinnych poza instalacjami, chyba że gmina zbiera je selektywnie.

W praktyce kontrolujący traktują jako spalanie odpadów:

• tworzywa sztuczne w każdej ilości, także »tylko na rozpałkę«: folie, butelki, styropian, opakowania;
• płyty wiórowe, MDF, sklejkę, laminaty i resztki mebli;
• drewno malowane, lakierowane i impregnowane: stare okna, drzwi, boazerię;
• ubrania, buty, opony, gumę i odpady higieniczne;
• kolorowy papier i kartony po napojach;
• przepracowany olej i nasączone nim szmaty.

Kontrolę przestrzegania przepisów o ochronie środowiska prowadzi wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a także starosta i marszałek województwa (art. 379 Prawa ochrony środowiska). W ich imieniu przychodzą upoważnieni pracownicy urzędu albo strażnicy gminni i miejscy. Mandat za wykroczenie może nałożyć także policja.

Kontrolujący ma prawo wejść na teren działalności gospodarczej przez całą dobę, a na pozostały teren, czyli na zwykłą posesję, w godzinach od 6 do 22. Może przeprowadzać badania, żądać wyjaśnień i dokumentów (art. 379 ust. 3). Osoba kontrolowana ma obowiązek kontrolę umożliwić.

1. Kontrolujący przedstawia się, okazuje legitymację i upoważnienie, mówi, co sprawdza. Zapisanie nazwiska i jednostki to normalna praktyka.
2. Ogląda kocioł, palenisko, popielnik i skład opału. Pyta, czym się pali, i może poprosić o dokument zakupu albo świadectwo jakości węgla, które sprzedawca ma obowiązek przekazać kupującemu (art. 6c ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw).
3. Przy drewnie mierzy wilgotność wilgotnościomierzem w rozłupanej szczapie. Przy kotle sprawdza tabliczkę znamionową, bo od niej zależy, czy według uchwały wolno go jeszcze używać.
4. Jeśli coś budzi wątpliwości, pobiera próbkę popiołu do badania w laboratorium. Przepisy nie opisują tej czynności osobno; podstawą jest ogólne prawo do przeprowadzania badań z art. 379 ust. 3 pkt 2.
5. Spisuje protokół. Możesz wpisać do niego zastrzeżenia; jeśli odmówisz podpisu, masz 7 dni na przedstawienie swojego stanowiska na piśmie (art. 380).

Przy oczywistym wykroczeniu kontrolujący może zaproponować mandat karny. Sprawca ma prawo odmówić jego przyjęcia (art. 97 § 2 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia) i musi zostać o tym pouczony. Po odmowie organ kieruje do sądu wniosek o ukaranie (art. 99), a sąd orzeka grzywnę w granicach ustawy; za spalanie odpadów może też orzec areszt.

Wysokości mandatów za wybrane wykroczenia wylicza rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 24 listopada 2003 r., zwane taryfikatorem. Według stanu na październik 2026 r. nie ma w nim osobnej pozycji ani dla art. 191 ustawy o odpadach, ani dla art. 334 Prawa ochrony środowiska, dlatego konkretna kwota zależy od funkcjonariusza i przepisów ogólnych. To kolejny powód, żeby nie wierzyć liczbom powtarzanym bez źródła.

Zamknięta furtka nie kończy sprawy. Kto udaremnia albo utrudnia kontrolę w zakresie ochrony środowiska, popełnia przestępstwo z art. 225 § 1 kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. To poważniejsza sprawa niż samo wykroczenie, którego kontrola dotyczyła.

Można nie spalić ani jednej butelki i nadal złamać prawo: paląc mułem, flotokoncentratem, węglem brunatnym, miałem albo mokrym drewnem tam, gdzie uchwała ich zakazuje, albo używając kotła po terminie wyznaczonym w uchwale. Za to grozi grzywna z art. 334 Prawa ochrony środowiska, niezależnie od kary za odpady. Terminy dla kotłów i zakazane paliwa w każdym województwie zebraliśmy w karcie województw.

• W kotłowni leży tylko opał z listy dozwolonych; stare meble i okna pojechały do PSZOK-u.
• Świadectwo jakości węgla i dowód zakupu są pod ręką.
• Drewno ma poniżej 20 % wilgotności, sprawdzone w rozłupanym polanie.
• Klasa kotła z tabliczki znamionowej mieści się w terminach uchwały.
• Kocioł jest zgłoszony w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB).

Obowiązek złożenia deklaracji do CEEB w ciągu 14 dni od pierwszego uruchomienia źródła ciepła wynika z art. 27g ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów; za jej brak grozi grzywna (art. 27h). Co sprawdza kominiarz i jak trafia to do tej samej ewidencji, opisujemy w tekście przegląd kominiarski.