Jak palić od góry, żeby nie kopcić

Drewno nie pali się od razu. Najpierw się nagrzewa, oddaje wodę, a potem gazy palne i pary smoliste. Dopiero te gazy płoną jasnym płomieniem, a reszta węgla drzewnego żarzy się na końcu.

Przy rozpalaniu od dołu płomień nagrzewa cały stos naraz. Gazy z zimnych górnych polan uciekają do komina, zanim cokolwiek je zapali: to ten szary albo żółtawy dym z pierwszych minut. Przy rozpalaniu od góry warstwa ognia leży na wierzchu. Polana pod nią nagrzewają się powoli, a uwolnione z nich gazy muszą przejść przez płomień, więc w dużej części się dopalają. Ten mechanizm opisuje też informacja gminy Ciężkowice: dym z zimnego opału przechodzi przez żar i spala się po drodze.

1. Wybierz popiół i odsłoń ruszt: warstwa popiołu na ruszcie odcina powietrze od dołu. Opróżnij popielnik, zanim zaczniesz układać drewno.
2. Otwórz szyber i dopływ powietrza: przy rozpalaniu komin i palenisko potrzebują pełnego ciągu: szyber w czopuchu otwarty, regulator powietrza na maksimum.
3. Ułóż grube polana na dole: najgrubsze, suche polana kładziesz ciasno na ruszcie. Komory nie zapychasz po strop: nad stosem musi zostać miejsce na płomień.
4. Na nie cieńsze szczapy, na krzyż: dwie albo trzy warstwy cieńszych szczap, każda w poprzek poprzedniej. Szczeliny między nimi prowadzą powietrze i ogień.
5. Na wierzch drobna rozpałka: suche drobne patyki i kostka podpałki albo zwinięty szary papier. Żadnej benzyny, oleju ani kolorowych gazet.
6. Zapal od góry i zamknij drzwiczki: zapalasz rozpałkę na samym wierzchu. W kominku z szybą i w kozie zamykasz drzwiczki, a powietrze zostawiasz otwarte.
7. Nie dokładaj, dopóki stos nie przejdzie w żar: ogień potrzebuje czasu, żeby zejść przez wszystkie warstwy. Do tego momentu nie przymykasz powietrza i nie dosypujesz opału.
8. Dokładaj na żar, po kilka polan: kiedy z polan został jednolity żar, dokładasz dwa, trzy polana naraz i dopiero po ich zapaleniu zmniejszasz dopływ powietrza tak, jak każe instrukcja.

Kominek, koza, piec kaflowy

Informator »Czyste ciepło w moim domu z paliw stałych« (Ministerstwo Środowiska, 2017) mówi wprost: w piecach, kominkach i kotłach zasypowych rozpala się złoże od góry. Plakat Lasów Państwowych o drewnie opałowym zaleca to samo dla kominka.

Kocioł zasypowy z ręcznym zasypem

Tu wyniki nie są jednoznaczne. Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla porównał obie metody w czterech kotłach z ręcznym zasypem i w kozie, na węglu i na drewnie. Na 10 porównań pyłu przy rozpalaniu od góry wyszło wyraźnie mniej w 3 przypadkach, podobnie w 6, a wyraźnie więcej w 1. Benzo(a)pirenu, rakotwórczego składnika pyłu, było mniej w 5 porównaniach, a więcej w 4.

Ten sam instytut już w 2015 r. zwracał uwagę, że do górnego spalania zaprojektowano tylko kotły szybowe, około 5 % kotłów na rynku. Najczęściej spotykane kotły komorowe są przeznaczone do dokładania paliwa na warstwę żaru, a przy drewnie rozpalanie od góry daje w nich efekt odwrotny od zamierzonego.

W żadnej z 20 prób stary kocioł nie zbliżył się do limitów emisji dla kotłów klasy 5 ani nawet klasy 3. Wniosek dla praktyka: palenie od góry nie zastępuje wymiany kotła, a w kotle pierwszeństwo ma instrukcja producenta. Jeśli opisuje rozpalanie od góry, stosuj je; jeśli opisuje inaczej, trzymaj się instrukcji.

Kocioł dolnego spalania i zgazowujący

Te kotły są zbudowane tak, że ogień pracuje na dole albo w osobnej komorze dopalania. Rozpala się je według instrukcji producenta, nie metodą od góry.

Kocioł z podajnikiem

Kocioł na ekogroszek albo pellet rozpala się sam, sterownikiem. Metoda nie ma tu zastosowania.

• Mokre drewno. Woda musi wyparować w palenisku, temperatura spada i żadna kolejność warstw nie zatrzyma dymu. Najpierw sprawdź, czy drewno jest sezonowane.
• Przymknięte powietrze »żeby starczyło na dłużej«. Ogień przechodzi w tlenie, gazy się nie dopalają, a w kominie osiada sadza i smoła. To ona zapala się przy pożarze sadzy.
• Komora zapchana po strop. Płomień nie ma gdzie się rozwinąć i gaśnie, zanim zejdzie w dół.
• Dokładanie świeżych polan na niedopalony stos. Każde zimne polano na nowo zaczyna fazę dymienia.
• Rozpałka z kolorowych gazet i kartonów po napojach. Dają dużo popiołu i dymu, a karton z folią to odpad. Lepsze zamienniki są w tekście czym rozpalać w piecu.

Po kilku minutach od zapalenia dym z komina jest jasny i rzedniejący, a po kwadransie prawie niewidoczny. Zimą nad kominem może wisieć biała chmura, ale to para wodna, która szybko znika nad wylotem; dym zostaje w powietrzu dłużej i ma szarą albo brązową barwę. W kominku z szybą płomień jest wysoki i jasny, a szyba nie czernieje.

Jeśli mimo dobrego ułożenia dym cofa się do pokoju albo leci gęsty i ciemny, przyczyna jest gdzie indziej: w kominie, ciągu albo opale. Przyczyny po kolei opisujemy w tekście dlaczego piec kopci.

Każde palenisko na paliwo stałe może wytwarzać tlenek węgla. Państwowa Straż Pożarna przypomina, że obecność czadu w pomieszczeniu wykryje tylko czujka tlenku węgla.